niedziela, 5 maja 2013

Żydzi w Sosnowcu / Los judíos en Sosnowiec

Sosnowiec no es un ghetto muy conocido. La ciudad en 1939 tenía 130.000 habitantes - 28.000 judíos de Sosnowiec (22% de la población total). Sosnowiec esta localizada en la región Zagłebie, al lado de Silesia. Este region se convirtió en parte del Reich alemán. Los Alemanos llegaron a Sosnowiec en 4 de septiembre de 1939. Desde los primeros días de la guerra se producen los ataques a la población judía, en el 9 de septiembre la Gran Sinagoga es incendiada. En octubre se crea un Consejo Judío, que incluye a algunos de los principales ciudadanos judíos de la ciudad, mientras que se forma también una policía judía local. El primer transporte se produjo en octubre de 1939, cuando 300 jóvenes fueron enviados a campos de trabajos forzados. A finales de 1939 comenzó el proceso de separar a los judíos de sus posesiones. En noviembre se introdujeron las reglamentaciones, incluyendo la obligación de llevar un brazalete blanco con una Estrella de David azul en él. Desde 1940, Moshe Merin dirigió la "Oficina Superior del Consejo Judío de Ancianos de Alta Silesia", la organización que abarcaba Sosnowiec y 45 comunidades judías regionales. El Consejo Judío de Sosnowiec queda integrado dentro de este abanico de organizaciones. Siguiendo órdenes de la administración alemana, esta oficina organizaba contingentes de trabajadores forzosos judíos para las factorías locales y los campos de trabajo de la zona. En 1941 se produjeron las primeras deportaciones hacia los campos de trabajos forzosos. Mientras tanto se estaba llevando a cabo la liquidación de las comunidades más pequeñas. En marzo de 1941, 6.500 judíos fueron deportados de sus ciudades a Auschwitz. El plan original de las SS era deportar a todos los judíos de la región al Gobierno General, ya que Silesia debía ser anexionada al Reich alemán. De acuerdo con las instrucciones de la Gestapo, el Judenrat creó un campo de trabajo. Entre mayo y junio de 1942, aproximadamente el 10% de la población judía de Sosnowiec fue deportada. En agosto de 1942 se llevó a cabo lo que, posteriormente, se conocería como la Gran Deportación de los judíos de Sosnowiec. Durante tres días, más de 4.000 judíos fueron enviados desde Sosnowiec hasta Auschwitz. En octubre de 1942, las SS crearon el ghetto judío en Środula, un suburbio de Sosnowiec, y la población judía fue “reasentada” en el interior del mismo. La intención era explotar esta mano de obra, aunque pronto se tomó la decisión de liquidar todos los ghettos. En marzo de 1943 fue completado el “reasentamiento” de 14.000 judíos de Sosnowiec y de 6.000 judíos refugiados. Entre el 1 y el 16 de agosto, 15.000 judíos de Sosnowiec y ciudades cercanas fueron deportados al campo de exterminio de Auschwitz-Birkenau. 

*
Niedługo ukaże się drukiem mój artykuł o losach sosnowieckich Żydów po 1939 roku, ale postanowiłam się podzielić wyimkami z tego tekstu. Impulsem do napisania tego artykułu jest, przypadająca w tym roku, rocznica: 70. zakończenia akcji przesiedlenia Żydów do getta na Środuli i 45. wydarzeń marcowych (związanych z nasileniem nastrojów antysemickich, które spowodowały wyjazd z Polski kilkunastu tysięcy Żydów). 
Mało kto wie, że w Sosnowcu było getto, które w sierpniu 1943 roku zostało zlikwidowane. Przed wojną Sosnowiec zamieszkiwało ok. 130 tys. ludzi, z czego 28 tys. dusz stanowiła ludność żydowska (co stanowi ok. 22 % ogółu). Było to duże skupisko, chociaż np. w Będzinie Żydzi stanowili aż 70% mieszkańców. Niemcy wkroczyli do Sosnowca 4 września 1939 roku i od pierwszych dni rozpoczęły się represje i ataki skierowane przeciwko tej społeczności. 9 września spalono synagogi w Będzinie i Sosnowcu, 13 września wprowadzono zarządzenie dotyczące oznaczenia wszystkich sklepów żydowskich napisem „Juedisches Geschaeft”, a w grudniu 1939 roku obowiązek noszenia na ręku białych opasek z gwiazdą Dawida, które zastąpiono we wrześniu 1941 roku żółtą łatą z gwiazdą Dawida na lewej piersi. Pod koniec września 1939 roku powstała rada starszych w Sosnowcu, a na jej czele stanął Mojżesz Merin. Został najpierw przełożonym Żydów sosnowieckich, a potem wszystkich Żydów mieszkających na terenie Wschodniego Górnego Śląska (bo tak Niemcy nazywali region Zagłębia Dąbrowskiego). Polityka władz niemieckich wobec Żydów zagłębiowskich do maja 1942 roku polegała przede wszystkim na organizowaniu transportów do obozów pracy przymusowej. W maju 1942 roku miało miejsce pierwsze masowe wysiedlenie z Zagłębia – z Będzina i Sosnowca. Kolejne odbyły się w czerwcu i w sierpniu 1942 roku. Wszyscy Żydzi trafili do komór gazowych w Auschwitz. W październiku 1942 roku na Środuli (dla niezorientowanych, to nazwa jednej z sosnowieckich dzielnic) zorganizowano getto. Tak właściwie, to w Sosnowcu były dwa getta, środulskie przeznaczone dla młodych i pracujących i na Starym Sosnowcu - przeznaczone dla starych i chorych. Oba zlikwidowano w sierpniu 1943 roku i wszystkich znajdujących się tam Żydów wywieziono do Auschwitz-Birkenau. Tak zniknęła z Sosnowca społeczność 28 tys. ludzi. 
 
W 1985 roku władze miasta na miejscu byłego getta postawiły pomnik
En 1985, el parlamento de la ciudad preparó un memorial en el lugar donde se encontraba el antiguo ghetto


 Pomnik stoi na placu braci Kożuchów - którzy byli organizatorami powstania w gettcie sosnowiecko-będzińskim
El monumento está en la plaza del nombre a los hermanos Kożuch, cuales eran organizadores de la insurrección en ghetto en Sosnowiec y Będzin

5 komentarzy:

Wojtek pisze...

A getto w Starym Sosnowcu było gdzie?

recoleta pisze...

W rejonie ulicy Ciasnej.

Wojtek pisze...

Acha. A ja typowałem że gdzieś między Kościelną a Dekerta ;-)

recoleta pisze...

Kościelna i Dekerta to tzw. śródmieście. Chociaż tam kiedyś rzeczywiście mieszkało wielu Żydów, była nawet synagoga. Stary Sosnowiec jest za wiaduktem, prawa strona dawnej 22 lipca, a obecnie Piłsudskiego.

recoleta pisze...

Śmieszne jest to, że człowiek może mieszkać gdzieś całe życie i nie znać kompletnie tego miejsca, a wystarczy jeden artykuł i nagle dowiaduje się niesamowitych rzeczy.